मुख्य सामग्रीवर वगळा

पोस्ट्स

ऑक्टोबर, २०२५ पासूनच्या पोेस्ट दाखवत आहे

अदृश्य अस्रांचा धोका

 उगवतीचे रंग  अदृश्य अस्त्रांचा धोका ( भाग एक ) युद्धाच्या कथा ऐकणे, वाचणे किंवा पाहणे सर्वांनाच आवडते. युद्धस्य वार्ता रम्य : असे म्हटले जाते. परंतु सध्या होत असलेल्या आणि भविष्य काळात होऊ शकणाऱ्या युद्धांचे स्वरूप जर आपण लक्षात घेतले तर युद्धस्य वार्ता न रम्य: असे आपल्याला म्हणावे लागेल. त्याचप्रमाणे प्रेमात आणि युद्धात सर्व काही क्षम्य असते असेही म्हटले जाते परंतु जगातील निरनिराळे देश ज्या पद्धतीने युद्धाची तयारी करीत आहेत ती पाहिल्यानंतर सर्व काही क्षम्य नाही असेच आपल्याला म्हणावे लागेल. कारण नीती आणि अनितीच्या कल्पना गुंडाळून ठेवल्या जात आहेत, मानवी मूल्यांना तिलांजली दिली जात आहे. आजच्या काळात रशिया युक्रेन, इस्रायल हमास, ऑपरेशन सिंदूर यासारखी युद्धे सुरू असलेली आपण पाहत आहोत. केवळ काही मिनिटात किंवा सेकंदात भयंकर विनाश घडवून आणणारी आधुनिक अस्त्रे विज्ञानाने माणसाच्या हाती दिली आहेत. युद्धे आता काही पारंपारिक पद्धतीनेच फक्त लढली जाणार नाहीत तर त्यामागे आधुनिक टेक्नोलॉजी पण असेल जसं की रोबोटिक सैनिक, ड्रोन्स, रोबोटिक प्राणी आणि युद्धाची साधने इ. पण त्याच बरोबर जो देश हेरग...

आम्ही कधी शहाणे होणार ? फटाक्यांचे भीषण वास्तव.

 उगवतीचे रंग  आम्ही कधी शहाणे होणार ? फटाक्यांचे भीषण वास्तव  दिवाळी म्हणजे आनंदाचा, प्रकाशाचा आणि ऐश्वर्याचा सण. काळोख्या रात्रीत दीपमाळा उजळतात, घराघरात फराळाच्या पदार्थांचा खमंग दरवळ, मिठाई आणि हसरे चेहरे दिसतात. पण या सर्व आनंदाच्या मागे एका प्रश्नाचा काळाकुट्ट धूर हवेत तरंगत असतो. आणि तो म्हणजे आपण नक्की आनंद साजरा करतोय का, की प्रदूषण वाढवतोय? या दिवाळीत आपण भारतीयांनी साधारणपणे किती रुपयांचे फटाके फोडले असतील ? काही अंदाज ? दहा वीस कोटी, पन्नास शंभर कोटी रुपयांचे ? छे ! परवाच्या पेपरमध्ये मी बातमी वाचली आणि मोठाच धक्का बसला. आपण या दिवाळीत सात हजार कोटी रुपयांचे फटाके फोडले म्हणजेच सात हजार कोटी रुपये चक्क धुरात घालवले किंवा त्यांचा धूर केला. ही तर पेपरमध्ये दिलेली रक्कम पण खरंतर यापेक्षाही कितीतरी अधिक रकमेचे फटाके फोडले गेले असतील. केवढी मोठी ही रक्कम ! या रकमेत काय होऊ शकले नसते ? एखादा उत्तम असा लोककल्याणाचा प्रकल्प, उत्तम अशा प्रकारची बेकारांसाठी किंवा गरिबांसाठीची योजना, सर्वसामान्यांना अल्प दरात आरोग्य सेवा देणारे हॉस्पिटल्स यासारख्या अनेक गोष्टी होऊ शकल्या ...

सोडा रेडी टू इट खा घरचेच नीट

  उगवतीचे रंग  सोडा रेडी टू इट, खा घरचेच नीट काही दिवसांपूर्वी अमरावती येथील डॉक्टर अविनाश सावजी चाळीसगावला आमच्या शेठ ना बं वाचनालयात व्याख्यानासाठी आले होते. त्यांनी आपल्या व्याख्यानात दुकानात तयार मिळणारे खाद्यपदार्थ आपल्या आरोग्यासाठी कसे हानिकारक आहेत हे उदाहरणासहित समजून दिले. त्याचा श्रोत्यांवर मोठा प्रभाव पडला. सांगणारी व्यक्ती एक तज्ज्ञ डॉक्टर असल्यामुळे त्यांच्या बोलण्याला महत्त्व होते. रेडी टू इट पदार्थ तयार करणाऱ्या कंपन्यांची बनवेगिरी अशी की ते आपल्या पदार्थांच्या वेष्टनावर जे काही लिहितील त्याचा समावेश त्यात असेलच असे सांगता येत नाही. दिसते तसे नसते. जे आपण पाहू नये किंवा वाचू नये असे त्यांना वाटते ते कुठेतरी बारीक अक्षरात लिहिलेले असते. आपल्या घरच्या पदार्थांमध्ये जास्त तेल, जास्त मसाले आपण वापरत नाही. त्यात प्रिझर्वेटिव्ह चा वापर करत नाही. या पदार्थांची चव हॉटेलमधील पदार्थांसारखी लागली नाही तरी आरोग्यासाठी ते सर्वोत्तम असतात म्हणून आपल्या जिभेला घरात बनवलेले पदार्थ खाण्याची सवय लावून घ्यावी. स्वयंपाकात कुशल असणाऱ्या गृहिणींना घरातील सदस्यांना आवडतील असे अन्नपदा...

आपण आहोत तोवर...

उगवतीचे रंग  आपण आहोत तोवर... दिवाळी सुरू आहे. काल नरक चतुर्दशी होती. भल्या पहाटे एका जवळच्या नातेवाईकांचा फोन आला. त्यांनी प्रेमाने शुभेच्छा दिल्या,“ दिवाळीच्या हार्दिक शुभेच्छा! ” आणि लगेचच थोड्या खिन्न स्वरात म्हणाले, " आता सकाळी लवकर उठणारी, पहाटे अभ्यंग स्नान करणारी बहुदा आपलीच पिढी आहे. कारण मुलांना कितीही सांगितले तरी त्यांना त्याचे महत्त्व नाही. त्यांची कारणे वेगळी असतात." " बरोबर आहे "मी म्हणालो. त्यांनी फोन ठेवला पण ते जे काही म्हणाले त्यावर माझे मन विचार करू लागले. खरंच, आपणच ती पिढी आहोत जी अजूनही पहाटे उठून उत्साहाने या सगळ्या गोष्टी करते. नरक चतुर्दशीच्या दिवशी पहाटे पाच वाजताच रेडिओवर कीर्तन लागायचे ते ऐकूनच जाग यायची. एक वेगळाच उत्साह असायचा. आपल्याकडे घरात वृद्ध आई असेल तर ती अजूनही आपल्याला लवकर उठवते. आपण सगळे उत्साहाने उठतो. आंघोळीपूर्वी अंगाला सुगंधी तेल लावतो. अंघोळ करताना सुगंधी उटण्याचा खरखरीत स्पर्श अनुभवतो, अंगणात दिवे लावतो, देवघर उजळवतो. घराघरात अजूनही आई-वडील, आजी-आजोबा यांचे प्रेमळ स्वर आणि त्यांच्या पावलांचा नाद ऐकू येतो. देवाला नमस्क...

संगीत राजकारण संन्यास

उगवतीचे रंग  संगीत राजकारण संन्यास  स्थळ : मुंबईतील एक पंचतारांकित हॉटेल. राजकारणातील मान्यवर परंतु राजकारणाला कंटाळलेले तीन आमदार इथे एकत्र आले आहेत. तिघेही महाराष्ट्रातील वेगवेगळ्या मतदार संघातूनआलेले आहेत. तिघांच्या चेहऱ्यावर चिंता स्पष्ट दिसते आहे. टेबलवर रिकामे ग्लास आणि बाटल्या दिसत आहेत. अर्धवट भरलेल्या खारे काजू आणि शेंगदाण्याच्या डिशेस पडल्या आहेत. त्यांच्यापैकी एक जण वेटरला बोलावून.. " हे पहा, आम्ही आता महत्त्वाच्या विषयावर चर्चा करणार आहोत. आमची चर्चा सुरू असताना कोणत्याही कारणाने मध्ये यायचे नाही. आम्ही बेल वाजवली किंवा बोलावले तरच यायचे. विनाकारण मध्ये आलास तर गय करणार नाही. तंगडी तोडून हातात देऊ. काय, लक्षात आले ना ?" " होय साहेब, आता तुम्ही बोलावले तरच आम्ही मध्ये येऊ. काही लागले तर सांगा. " असे म्हणून तो घाईने निघून जातो. सर्जेराव: खऱ्याची दुनिया अजिबात राहिली नाही. मला तर या राजकारणात कंटाळा आला आहे.  विलास : काय झालं ते जरा मला इसकटून सांगाल का.  सर्जेराव: त्यासाठीच तर इथे आलो ना भाऊ. कोणाला सुगावा लागू दिला नाही आम्ही कुठे जातो आहोत ते.  अर्जु...

तमसो मा ज्योतिर्गमय

 उगवतीचे रंग तमसो मा ज्योतिर्गमय... सध्या आपण दीपावली साजरी करतो आहोत. वर्षभरातून एकदा येणारा हा प्रकाशाचा उत्सव ! घराघरात आणि घराबाहेरही दीप प्रज्वलित झाले आहेत. या मंगलमय प्रकाशात घरातील आणि घराबाहेरील वातावरण उजळून निघाले आहे. दिवाळीत नवीन खरेदी, फटाके, फराळाचे विविध पदार्थ तर आपण करतोच पण यापेक्षाही थोड्या वेगळ्या दृष्टीकोनातून दिवाळीकडे पाहता येईल का ?  तो म्हणजे ज्ञानियांची दिवाळी. दिवाळी हा अंतरीच्या प्रकाशाचा उत्सव देखील उत्सव व्हावा. ही दिवाळी केवळ चार दिवसांची  नव्हे तर वर्षभर चालणारी असेल. यातून फक्त घरे आणि घराबाहेरील वातावरणच नव्हे तर मने देखील उजळून निघतील. अशी ही ज्ञानियांची दिवाळी.    ज्ञानेश्वर माऊली म्हणतात,  "मी अविवेकाची काजळी। फेडोनी विवेकदीप उजळी॥ तैं योगियां पाहे दिवाळी॥"  याचा अर्थ असा की, अज्ञानाच्या अंधाराला विवेकबुद्धीच्या प्रकाशाने दूर करणे हीच खरी दिवाळी. आपल्या उपनिषदांचा आपल्याला संदेश आहे तो म्हणजे ' तमसो मा ज्योतिर्गमय '.  अंधारातून प्रकाशाकडे जाण्याचा संदेश देणारा हा मंत्र आहे. हा मंत्र म्हणजे आपल्या संस्कृतीचे वै...