उगवतीचे रंग

उगवतीचे रंग  स्वराज्य - सुराज्य -रामराज्य   स्वातंत्र्याचा अमृतमहोत्सव साजरा झाला. प्रजासत्ताक दिनही साजरा झाला. आज महात्मा गांधी यांची पुण्यतिथी. या पार्श्वभूमीवर जरा मागील काळात एक चक्कर मारून येऊ या. काही दृश्ये मी आपल्याला दाखवणार आहे. आपल्याला ती काल्पनिक वाटतील पण त्यांना घडलेल्या घटनांचा आधार आहे. काही लेखातून, पुस्तकातून माझ्यापर्यंत पोहोचलेली ती समाजमनाची आंदोलने आहेत असे समजायला हरकत नसावी.  दृश्य एक  स्वातंत्र्यापूर्वीचा काळ  सर्वत्र इंग्रजी राजवट. गोऱ्या साहेबांचा प्रभाव, दिमाख आणि तोरा. गावागावातल्या शाळा भरल्या आहेत. भिंतीवर पंचम जॉर्ज आणि महाराणी मेरी यांच्या तसबिरी विराजमान आहेत. धोतर, कोट, टोपी घालून लहान मुले शाळेत बसली आहेत. शाळेची सुरुवात ' भो पंचम जॉर्ज... ' अशा काहीतरी शब्दांनी गोऱ्या साहेबाला वंदन करून होते. सातासमुद्राकडून आलेला गोरा साहेब आमच्या या देशावर राज्य करतो. त्याच्या कृपेनेच सर्व काही होत आहे. शिक्षण, विज्ञान, नवनवीन शोध, संकल्पना त्यांच्यामुळेच आमच्यापर्यंत पोहोचत आहेत. अशी शिकत असलेल्या  बालगोपाळांची कल्पना. इंग्रजां...

उगवतीचे रंग पर्यावरणाचे सदिच्छा दूत : दिलीप आणि डॉ सौ पौर्णिमा कुलकर्णी तुम्हाला का जगायचं  हे जर कळले तर कसे जगायचं  या प्रश्नाचे उत्तर आपोआप मिळत जाते. आणि जीवनाचं हे ध्येय ज्याला कळलं तो आपलं जीवन समृद्ध तर करतोच, पण इतरांचंही जीवन समृद्ध करण्यासाठी हातभार लावतो. अशाच एका ऋषितुल्य दाम्पत्याचा परिचय आज आपल्याला करून द्यायचा ठरवला आहे. त्यांचं नाव आहे दिलीप कुलकर्णी आणि डॉ सौ पौर्णिमा कुलकर्णी. एकमेकांना सर्वच बाबतीत अनुरूप आणि साथ देणारी ही जोडी. हे दोघंही पर्यावरणाचे सदिच्छा दूत आहेत असं म्हटलं तर अजिबात अतिशयोक्ती होणार नाही. साधी राहणी आणि उच्च विचारसरणी याचं मूर्तीमंत उदाहरण म्हणजे दिलीपदादा आणि पौर्णिमाताई. या दोघांची यु ट्यूबवरील वेध या सदरात डॉ आनंद नाडकर्णी यांनी घेतलेली मुलाखत मी पाहिली आणि त्यांची जीवनशैली, साधेपणा पाहून मी आश्चर्यचकित झालो. मग मी आंतरजालावरून आणखी माहिती घेतली. तीच साररूपाने तुमच्यापुढे ठेवतो आहे.   दिलीप कुलकर्णी म्हणजे एक मनमोकळा माणूस चेहऱ्यावर हास्य. मुक्तपणे वाढेल तशी वाढू दिलेली दाढी. अंगावर इस्तरी न केलेले परंतु स्वच्छ असे सुती कप...

 Vishwas Deshpande: उगवतीचे रंग ते चाळीस दिवस... १ मे २०२३ चा दिवस. आपण सगळे महाराष्ट्रातील लोक महाराष्ट्र दिन साजरा करत असताना कोलंबिया देशातील अमेझॉनच्या जंगलात एक महाभयंकर घटना घडत होती. कधी कधी सत्य हे कल्पनेपेक्षाही भयंकर आणि अद्भुत असतं . एखाद्या चित्रपटाचा विषय व्हावा अशी ही हकीगत. कोलंबिया देशातील सेस्ना २०६ हे छोटंसं खाजगी विमान एका छोट्या गावातील काही लोकांना घेऊन सॅन जोस डेल ग्वावियारे या शहराकडे निघालं होतं. या विमानात त्या विमानाच्या वैमानिकासह एकूण सात जण प्रवास करत होते. एक स्थानिक नेता होता. एक आई तिच्या चार लहान मुलांना  सुरक्षित ठिकाणी घेऊन जाण्यासाठी निघाली होती. अमेझॉनच्या जंगलातील हितोतो या आदिवासी जमातीतील हे सगळे रहिवासी होते. तेथील सशस्त्र टोळ्यांच्या दहशतीपासून सुटका करून घेण्यासाठी त्यांना आपलं गाव सोडणं भाग पडलं होतं. पण हायरे दैवा ! सुरक्षिततेच्या शोधात जाणाऱ्या या निष्पाप जीवांचं विमानच असुरक्षित झालं. विमानानं साधारणपणे ३५० किमी चा पल्ला पार केला असेल नसेल तोच विमानाच्या इंजिनात काहीतरी बिघाड आहे याची वैमानिकाला जाणीव झाली. आता आपल्या सगळ्यांच्या ...

उगवतीचे रंग   दार  प्रिय वाचक,  रोज मी आपल्याशी एखाद्या लेखाद्वारे संवाद साधतो. आज एका कवितेद्वारा आपल्याशी संवाद साधतो आहे. त्यात मी कितपत यशस्वी झालो हे आपण ठरवायचं आहे. कवितेचं नाव आहे ' दार '. ही कविता आहे स्त्रीच्या तीन पिढ्यातील स्थित्यंतराबद्दल. दार हा शब्द या कवितेत प्रतीकात्मक आहे. बंद दार हे बुरसटलेल्या विचारांचं, गुलामगिरीचं प्रतीक आहे. तर उघडं दार हे पुरोगामी विचारांचं, सुधारणेचं प्रतीक आहे. या कवितेत तीन टप्पे आहेत. ते तीन काळांचं प्रतिनिधित्व करतात.  *************************************************** या कवितेचा पहिला भाग साधारणपणे ७०/८० वर्षांपूर्वीचा काळ दर्शवतो. त्या काळात समाजाची स्त्रीबद्द्दलची मानसिकता कशी होती  ते सांगण्याचा हा प्रयत्न आहे. एखादी कोवळी मुलगी जेव्हा सून म्हणून घरात यायची, तेव्हा तिच्या डोळ्यात भावी आयुष्याची काही स्वप्नं नक्कीच तरळत असणार. पण घरातील माणसे,सासू आणि समाज तिची कशी अवहेलना किंवा कुचंबणा करीत होता ते सांगण्याचा हा प्रयत्न.  बंद दार  कर्वे, फुले जरी स्त्री शिक्षणाचा करती पुरस्कार  नकोस जाऊ तू बा...

  उगवतीचे रंग  दिवसाची एक छोटी सुरवात...  खूप वर्षांपूर्वीची गोष्ट आहे. शिक्षणानिमित्त काही काळ मी एका वसतिगृहात राहत होतो. त्या वेळी त्या ठिकाणी झोपण्यासाठी पलंग नव्हते. फक्त गाद्यांची सोय होती. प्रत्येकाला एक गादी, चादर आणि उशी मिळायची. आमच्यातले काही बहाद्दर त्या गादीची फक्त गोल गुंडाळी करून ठेवायचे. बाहेरून आले की त्या गुंडाळीवर एक लत्ताप्रहार करीत. गादी सरळ होई. त्यावरील बेडशीट कधी सारखे केले तर केले नाहीतर तसेच झोपायचे. पुन्हा उठल्यावर तशाच लत्ताप्रहाराने त्या गादीची गुंडाळी करीत. त्यांचे हे कौशल्य वाखाणण्यासारखेच होते. पण त्या बहाद्दरांना असे कधीच वाटले नाही की गादीची व्यवस्थित गुंडाळी करून ठेवावी. त्यावरील चादरींची घडी घालावी. बाहेरून आल्यानंतर आपल्या अंगातील कपडेही ते अस्ताव्यस्त कुठेही टाकून देत. जाताना पुन्हा तेच उचलून घातले की झाले. याउलट मी अनेक माणसे अशी पाहिली आहेत की ते आपल्या कपड्यांची व्यवस्थित घडी घालून ठेवतात किंवा कपाटातील हँगरला अडकवून ठेवतात. आपले डोळे आपण उघडे ठेवले की अशा गोष्टी आपल्याला दिसतात. जाणीवपूर्वक चांगल्या गोष्टी बघण्याची आणि त्या अंगवळण...