उगवतीचे रंग

उगवतीचे रंग    भारतरत्नावली  आनंदघन : लता मंगेशकर - भाग तेहेतीस  निवडक पण दर्जेदार गीते देणारा संगीतकार : खय्याम  चित्रपटगीतांचे दर्दी असणाऱ्या रसिकांना खय्याम हे नाव निश्चितपणे परिचित असणार. खय्याम यांची गीतं म्हणजे बावनकशी सोनं. हिणकस कुठेही आढळणार नाही. लतादीदींची संगीत कारकीर्द म्हणजे आकाशाचा एक विस्तीर्ण पट म्हटला तर निरनिराळ्या संगीतकारांची लखलखती नक्षत्रे आपल्याला या आकाशात चमकताना दिसतील. या नक्षत्रांमध्ये आपल्या तेजाने लक्ष वेधून घेणारे एक नक्षत्र म्हणजे संगीतकार खय्याम.  लतादीदींना एका मुलाखतीमध्ये गीतकार जावेद अख्तर यांनी विचारले की तुम्ही आजपर्यंत हजारो गाणी गायलीत. या सगळ्या गाण्यांमध्ये तुम्हाला सर्वात जवळचं वाटणारं गाणं कोणतं ? दीदी म्हणाल्या, ' तशी तर मला खूप गाणी आवडतात. पण मी जेव्हा एकटी असते किंवा प्रवासात असते तेव्हा ' रझिया सुलतान ' मधलं ' ऐ दिले नादान...' हे गाणं गुणगुणायला मला खूप आवडतं. ' दीदींचं हे उत्तर ऐकून जावेद अख्तर खुश झाले कारण या गाण्याचे गीतकार होते जावेद अख्तर यांचे वडील जां निसार अख्तर आणि संगीतकार होते खय्याम. खय्याम म्ह...

  भारतरत्नावली  आनंदघन : लता मंगेशकर - भाग बत्तीस  सुमधुर गीते देणारा संगीतकार : चित्रगुप्त  चित्रगुप्त यांनी अनेक अप्रतिम अशी मधुर गाणी चित्रपट सृष्टीला दिली. पण चित्रगुप्त हे पौराणिक हे नाव धारण करणाऱ्या या संगीतकाराच्या नशिबी तशी उपेक्षाच आली. कशी आणि का ते आपण पुढे पाहणारच आहोत. पण सुरुवातीला जरा त्यांच्याबद्दल जाणून घेऊ या.  बिहारमधील गोपालगंज जिल्ह्यात १६ नोव्हेंबर १९१७ मध्ये जन्माला आलेल्या चित्रगुप्त यांचे पूर्ण नाव चित्रगुप्त श्रीवास्तव. पण ते चित्रगुप्त या नावानेच ओळखले जातात. चित्रगुप्त यांनी अर्थशास्त्रात एम ए केले होते शिवाय पत्रकारितेची पदवी घेतली होती. याशिवाय लखनौतील सुप्रसिद्ध भातखंडे संगीत विद्यालयातून संगीत शिक्षणही घेतले होते. काही काळ त्यांनी पाटणा येथील महाविद्यालयात प्राध्यापक म्हणूनही काम केले. उच्चशिक्षित आणि बुद्धिमान असलेल्या या तरुणाच्या डोळ्यात मात्र वेगळीच स्वप्ने आकार घेत होती. संगीताची आवड स्वस्थ बसू देत नव्हती. काहीतरी वेगळे करावे आणि आपल्यातील संगीताच्या आवडीला सुयोग्य अशी दिशा द्यावी या उद्देशाने चित्रगुप्त आपले नशीब अजमाव...

  भारतरत्नावली  आनंदघन : लता मंगेशकर - भाग एकतीस  मूड फ्रेश करणारी गाणी देणारा संगीतकार : राजेश रोशन  मागील भागात आपण   अजरामर गीते देणारा संगीतकार म्हणून रोशन यांचा परिचय करून घेतला होता. या भागात त्यांचे सुपुत्र राजेश रोशन यांचा परिचय आपण करून घेणार आहोत. बहुतेक घराण्यात जसा वडिलांचा वारसा मुलं चालवतात तसंच संगीत क्षेत्रातही हा वारसा पुढच्या पिढयांना मिळत जातो. मास्टर दीनानाथांचा वारसा मंगेशकर भावंडे चालवत आहेत. एस डी बर्मन यांचा वारसा पुढे पंचमदा उर्फ आर डी बर्मन यांनी चालवला. त्याचप्रमाणे रोशन यांच्या संगीताचा वारसा त्यांच्या मुलाने म्हणजे राजेश रोशन यांनी सुरु ठेवला. नुसताच सुरु ठेवला नाही तर त्यात मोलाची भर घातली आणि संगीतक्षेत्रात आपले नाव खऱ्या अर्थाने ' रोशन ' केले.  राजेश रोशन यांच्या पित्याचे म्हणजेच संगीतकार रोशन यांचे जीवन अल्पायुषी ठरले. वयाच्या अवघ्या पन्नासाव्या वर्षी ते हे जग सोडून गेले. अर्थात त्यांची अजरामर गाणी रसिक कधीही विसरणार नाहीत. राजेश रोशन यांनी वडिलांच्या संगीताचा वारसा पुढे चालवला. त्यांची आई इरा ही त्यांची संगीतातली पहिली...

  भारतरत्नावली  आनंदघन : लता मंगेशकर - भाग तीस  सुमधुर गीते देणारा संगीतकार : रोशन  हिंदी चित्रपटगीतांचा सुवर्णकाळ म्हणजे साधारणपणे १९५० ते १९७० चा काळ मानला जातो.  काळात शंकर जयकिशन, अनिल विश्वास, मदन मोहन नौशाद असे एकाहून एक सरस संगीतकार हिंदी चित्रपटसृष्टीला आपल्या प्रतिभेने कायमची अजरामर गाणी देण्यात व्यस्त होते. याच काळात रोशन लाल नागरथ उर्फ प्रसिद्ध संगीतकार रोशन यांनी देखील आपली सुमधुर गाण्यांची बरसात करून रसिकांना अजरामर गीते दिली. ज्याप्रमाणे लतादीदी या अनेक संगीतकारांच्या आवडत्या गायिका होत्या त्याचप्रमाणे रोशन  लतादीदींच्या आवडीचे संगीतकार होते. रोशन यांना आपल्या स्वतःच्या संगीतावर जेवढा विश्वास होता, त्यापेक्षाही जास्त त्यांच्या संगीतावर लतादीदींचा विश्वास होता. ज्यावेळेला लतादीदींनी आपल्या ' भैरवी ' या चित्रपटाची निर्मिती करण्याचे ठरवले, त्यावेळी त्याकाळात असलेले सगळे दिग्गज संगीतकार सोडून त्यांनी त्या चित्रपटाच्या संगीतासाठी रोशन यांची निवड केली यावरून रोशन यांची योग्यता लक्षात यावी.  लतादीदींनी महाराष्ट्र टाइम्सला एक मुलाखत दिली होत...

  भारतरत्नावली  आनंदघन : लता मंगेशकर - भाग एकोणतीस  सदाबहार गीते देणारा संगीतकार -गायक : हेमंत कुमार  १९६२ सालची गोष्ट.   लतादीदी आता सुप्रतिष्ठित गायिका म्हणून चित्रपटसृष्टीत स्थिरावल्या होत्या. अशा वेळी एक अनपेक्षित संकट आले. त्या अचानक अशा काही आजारी झाल्या की डॉक्टरांनी त्यांना तीनचार महिने विश्रांतीचा सल्ला दिला. त्यांची परिस्थिती अशी होती की त्या बेडवरुन उठू शकत नव्हत्या. डॉ म्हणाले की त्यांना डिफथेरिया नावाचा आजार झाला आहे. या आजारात घशाला संसर्ग होतो. एकाच वेळी दोन दोन आवाज निघतात. असंही म्हटलं जात होतं की त्यांच्यावर अन्नातून विषप्रयोग झाला आहे. पुन्हा पूर्वीप्रमाणे लतादीदी बऱ्या होऊन पूर्वीप्रमाणे गाऊ शकतील की नाही या चिंतेने दीदींसह साऱ्या कुटुंबियांना ग्रासले होते. चित्रपट निर्मात्यांची तर झोप उडाली होती. दीदींच्या गाण्यांशिवाय तर वितरक चित्रपटांना हात लावत नसत. निरनिराळ्या अफवांनाही ऊत आला होता. अशा परिस्थितीत यशाच्या शिखरावर असणारा दुसरा एखादा कलाकार खचून गेला असता. पण दीदींजवळ दुखण्याला हरवण्याचा आत्मविश्वास होता. बाह्य गाणं जरी बंद झालं होतं तरी ...

भारतरत्नावली  आनंदघन : लता मंगेशकर - भाग अठ्ठावीस  जीवनावर  प्रेम करणारे संगीतकार : कल्याणजी आनंदजी  कल्याणजी आनंदजी. जीवनावर आणि संगीतावर प्रेम करणारी आणखी एक संगीतकारांची जोडी. या जोडीने इतकी सुंदर सुंदर गाणी दिली की ती आपल्याला एका वेगळ्या विश्वात घेऊन जातात. सुखदुःख, आनंद, हर्षोल्हास, जीवनविषयक चिंतन या सारख्या विविध इंद्रधनुषी छटा असलेली गाणी या द्वयीने आपल्याला दिली. आयुष्याच्या अज्ञात सफरीवर प्रेम करणारे हे संगीतकार. ' जिंदगी तो बेवफा हैं एक दिन ठुकरायेगी, मौत मेहबुबा हैं अपनी साथ लेके जायेगी, हसके जीने की अदा  दुनिया को दिखलायेगा, वो मुकद्दर का सिकंदर जाने मन कहलायेगा ...'जीवनाचं सत्य किती सुंदर आणि सोप्या भाषेत सांगितलंय या गीतात. अशी जीवनविषयक तत्वज्ञान सांगणारी कल्याणजी आनंदजी यांची एकापेक्षा एक सरस गाणी आठवताहेत.  ' उपकार ' मधलं अभिनेता प्राणच्या तोंडी असलेलं ' कस्मे वादे प्यार वफा सब बाते है बातों का क्या...' कधी जुनं होईल का ? ' सरस्वतीचंद्र ' मधलं लतादीदींच्या आवाजातलं ' छोड दे सारी दुनिया किसी के लिये...' काय बोलावं या गाण्याबद्दल...