उगवतीचे रंग

 उगवतीचे रंग  मी कल्हईवाला बनतो...  खूप दिवसांपूर्वी कधी नव्हे तो कल्हईवाला माझ्या दारी आला होता. त्याच्याकडून मी मग  माझ्याकडे असलेल्या पितळेच्या भांडयांना कल्हई करून घेतली होती. त्याचं व्यक्तिमत्व, कल्हई करण्याची पद्धत, तो त्यासाठी वापरत असलेलं सामान, वापरत असलेले पदार्थ आदींचे निरीक्षण करून मी त्यावर एक लेख लिहिला होता. तो कल्हईवाला मला फार आवडला होता. त्याने माझ्या बालपणीच्या स्मृती जागृत केल्या होत्या. त्याने कल्हई केलेली भांडी पाहून मला खूप समाधान वाटले. त्याचे कल्हईचे काम मी जीवनाशी जोडले. माणसाच्या मनालाही कधी कधी असाच गंज चढतो. त्यालाही तो काढून कल्हई करण्याची गरज असते वगैरे अशा छान छान गोष्टी सांगण्याचा प्रयत्न केला.  लेख लिहून झाल्यावर तो माझ्या वाचकांसाठी व्हाट्सअप तसेच फेसबुकच्या भिंतीवर टाकला. वाचकांकडून तो खूप आवडल्याचा प्रतिसाद यायला लागला. अनेकांनी आपल्या जुन्या स्मृती जागृत झाल्याचे सांगितले. कोणाला तो कल्हईचा विशिष्ट वास आठवला. कोणाला त्या लेखात दिलेले ' लावा भांड्याला कल्हई ' हे गाणं आवडलं वगैरे. हे सगळं पाहून आपले श्रम सार्थकी लागल्याचे...

महर्षी वाल्मिकी  रामायण... केवळ चार अक्षरी शब्द ! हजारो वर्षांपासून भारतीयांच्या मनामनात वसलेली आद्याक्षरे. हे नाव भारतीय संस्कृतीत दुधात साखर मिसळून जावी तसे मिसळून गेले. रामायण भारतीय संस्कृतीतून वगळलं तर नुसतीच चारित्र्यहीन, संस्कारहीन संस्कृती शिल्लक राहील. ही श्रीरामांची पुण्यकथा युगानुयुगे आपल्याला प्रेरणा देत आली आहे. रामायणावर आधारित अनेक महाकाव्ये ,रामायणे, रामकथा, विविध ग्रंथ निर्माण झाले. रामायणाने अनेक कवी, लेखकांना प्रेरणा दिली. रामायणाच्या सकस दुधावर पोसल्या गेलेल्या अनेक पिढ्या त्यातील संस्कार ग्रहण करून बलशाली, आदर्शवत ठरल्या. श्रीरामाच्या दिव्य चरित्राने अनेकांना प्रेरणा दिली. एकवचनी, एकपत्नी आणि एकबाणी श्रीराम युगांयुगांचा दीपस्तंभ ठरला.  हे रामायण आणि श्रीरामांचे दिव्य चरित्र लिहिले महर्षी वाल्मिकी यांनी. महर्षी वाल्मिकी म्हणजे आद्यकवी. हा आद्यकवी तर इतका महान होता की त्याने श्रीरामांचे चरित्र आपल्यासमोर ठेवताना त्यांच्यातील मानव्याचा उद्घोष केला. श्रीराम म्हणजे प्रत्यक्ष विष्णूचा अवतार. पण वाल्मिकींना तुमच्या आमच्या समोर त्यांचा मानव रूपातील आदर्श ठेवायचा ह...

उगवतीचे रंग  श्रीओंकारेश्वर दर्शन : एक प्रसन्न अनुभव  बऱ्याच दिवसांपासून श्री ओंकारेश्वर आणि नर्मदा दर्शन घेण्याची इच्छा होती. अखेर रविवार दि १३ मार्च रोजी हा योग आला. सकाळी सातच्या सुमारास कारने चाळीसगावहून निघालेलो आम्ही दुपारी चार वा श्रीक्षेत्र ओंकारेश्वरला येऊन पोहोचलो. सध्या या पवित्र क्षेत्री निवास करणारे श्री बालमुकुंद बाळेकुंद्रीकर गावापासून काही किमी अंतरावर असणाऱ्या कमानीजवळ आम्हाला घ्यायला आले होते. कर्नाटकातील बेळगावजवळ बाळेकुंद्री म्हणून ठिकाण आहे. त्या ठिकाणी होऊन गेलेले अधिकारी संत पुरुष श्री पंत महाराज बाळेकुंद्रीकर यांचे वंशज म्हणजे श्री बालमुकुंद बाळेकुंद्रीकर. केंद्र सरकारी नोकरीतून मोठ्या अधिकाराच्या पदावरून निवृत्त झाल्यानंतर त्यांनी नर्मदेच्या दोन परिक्रमा केल्या. सध्या ते ओंकारेश्वर येथेच सन्यस्त वृत्तीने राहतात. ओंकारेश्वर मंदिरातील आणि परिसरातील सर्वांशी त्यांचे जिव्हाळ्याचे संबंध प्रस्थापित झालेले असून सर्व लोक त्यांचा अतिशय आदर करतात. माझ्या चाळीसगावच्या घराला त्यांचे पवित्र चरण काही महिन्यांपूर्वी लागले होते. त्या परिचयातून...

  उगवतीचे रंग  कल्हईवाला...  परवाच्या दिवशी खूप दिवसांनी कल्हईवाला आमच्या घराजवळून चालला होता. एक जुनी पुराणी सायकल, त्यावर टांगलेली एक जाड ताडपत्री पिशवी आणि अंगात साधा पायजमा आणि सदरा असा त्याचा वेष होता. खूप दिवसांनी कल्हईवाला दिसल्याने माझ्या बालपणीच्या आठवणी जागृत झाल्या. जास्त जुने नाही पण साधारण तीस चाळीस वर्षांपूर्वी मोठ्या प्रमाणात तांब्या पितळेची भांडी आपण वापरायचो. वापरून वापरून आतला मुलामा झिजल्याने किंवा अगदीच न वापरल्यामुळे त्यावर एक प्रकारचा गंज चढायचा. अशा वेळी अधूनमधून भांड्याना कल्हई करून घेणे आवश्यक असायचे. त्याशिवाय त्यात भाज्या, अन्नपदार्थ शिजवता यायचे नाहीत.  माझ्या दारावरून जाणाऱ्या त्या कल्हईवाल्याला मी थांबवले. सौ. ला म्हटलं आपल्याकडे जुनी पितळेची भांडी आहेत. आपण त्यांना कल्हई करून घेऊ या का ? कधी कधी माझ्या एखाद्या प्रस्तावाला ती चटकन होकार देते...! तसे यावेळी झाले. फक्त अडगळीत ठेवलेली भांडी काढून देण्याचे काम माझ्यावर आले. ती चार लहानमोठी पितळी पातेली आणि एक पितळेची बादली मिळाली. बरेच दिवस वापरात नसल्यामुळे ती खराब झाली होती. आतील मुला...

 उगवतीचे रंग  व्यापून विश्व सारे... ! विविध भूमिका असती तुझ्या जरी  साऱ्या विश्वाची तू होशी आई.  व्यापून विश्व सारे तू दशांगुळे बाई ।।१ ।।  तू लक्ष्मी सरस्वती, चंडिका तू होशी बाई  वर्णावी मी काय तव रूपांची नवलाई  व्यापून विश्व सारे तू दशांगुळे बाई ।। २ ।।  तू प्रेरणा कवींची आणि साहित्यकृतींची  दैवी रूपगुण वसती तव ठायी  व्यापून विश्व सारे तू दशांगुळे बाई ।। ३ ।। जनकाची लाडकी श्रीरामाची सीतामाई  पवित्र तरी तव अग्निपरीक्षा ठायी ठायी  व्यापून विश्व सारे तू दशांगुळे बाई  ।। ४ ।।  प्रेम भक्ती वैराग्याचा फुलविण्या मळा  विठाई, तुकाई आणि तूच  ज्ञानाई व्यापून विश्व सारे तू दशांगुळे बाई ।। ५ ।। अहंकारी अज्ञानी कितीएक ते चांगदेव  उद्धरिसी त्याते होऊनि मुक्ताई  व्यापून विश्व सारे तू दशांगुळे बाई  ।। ६ ।।  तू तेजस्वी याज्ञसेनी द्रौपदी स्वाभिमानी  कौरवांचा वंश संपुनिया जाई  व्यापून विश्व सारे तू दशांगुळे बाई ।। ७।।...