उगवतीचे रंग
दिवसाची एक छोटी सुरवात...
खूप वर्षांपूर्वीची गोष्ट आहे. शिक्षणानिमित्त काही काळ मी एका वसतिगृहात राहत होतो. त्या वेळी त्या ठिकाणी झोपण्यासाठी पलंग नव्हते. फक्त गाद्यांची सोय होती. प्रत्येकाला एक गादी, चादर आणि उशी मिळायची. आमच्यातले काही बहाद्दर त्या गादीची फक्त गोल गुंडाळी करून ठेवायचे. बाहेरून आले की त्या गुंडाळीवर एक लत्ताप्रहार करीत. गादी सरळ होई. त्यावरील बेडशीट कधी सारखे केले तर केले नाहीतर तसेच झोपायचे. पुन्हा उठल्यावर तशाच लत्ताप्रहाराने त्या गादीची गुंडाळी करीत. त्यांचे हे कौशल्य वाखाणण्यासारखेच होते. पण त्या बहाद्दरांना असे कधीच वाटले नाही की गादीची व्यवस्थित गुंडाळी करून ठेवावी. त्यावरील चादरींची घडी घालावी. बाहेरून आल्यानंतर आपल्या अंगातील कपडेही ते अस्ताव्यस्त कुठेही टाकून देत. जाताना पुन्हा तेच उचलून घातले की झाले. याउलट मी अनेक माणसे अशी पाहिली आहेत की ते आपल्या कपड्यांची व्यवस्थित घडी घालून ठेवतात किंवा कपाटातील हँगरला अडकवून ठेवतात. आपले डोळे आपण उघडे ठेवले की अशा गोष्टी आपल्याला दिसतात. जाणीवपूर्वक चांगल्या गोष्टी बघण्याची आणि त्या अंगवळणी पडण्याची सवय लावून घ्यावी लागते.
मग मला माझे बालपण आठवले. आम्ही त्यावेळी एका छोट्याशा खेड्यात राहत असू. घरासमोर मोठे अंगण होते. रात्री त्या अंगणात खाटांवर आम्ही झोपत असू. त्यावेळी सगळ्यांची अंथरुणं घालण्याचं काम माझ्याकडे असायचं. मी ते काम कसं करतो यावर वडिलांचं बारीक लक्ष असायचं. गादीवर टाकलेल्या बेडशीटला त्यांना एकही अढी चालत नसे. पांघरुणं सुद्धा जोडून पटकन अंगावर ओढून घेता येतील असे ठेवायचे. सकाळी उठल्यावर त्याच गोष्टी उलटक्रमाने कराव्या लागायच्या. त्या सगळ्या अंथरुणांची व्यवस्थित घडी घालून एका तिपाईवर रचून ठेवाव्या लागत. त्यावर एक सुरेखशी चादर किंवा बेडशीट घातले जाई. सकाळी उठल्यावर हे काम आधी करावं लागायचं. पण एकदा सकाळची व्यवस्थित सुरुवात या छोटया कामानं झाली की दिवस कसा छान जायचा. दिवसाची सुरुवात छोटीशीच पण चांगल्या प्रकारे केली की पुढील दिवसही छान जातो. बऱ्याच वेळा घरही मला झाडावं लागायचं. झाडणं हे काम मला अतिशय सोपं वाटायचं. झाडू किंवा कुंचा घेऊन सरळ झाडून काढायचो. पण ते सुद्धा व्यवस्थित कसं करायचं हे माझ्या बाबांनी मला सांगितलं. खाली एखादी वस्तू पडलेली असेल तर उचलून तिच्याखालूनही व्यवस्थित झाडून घ्यावं लागे, त्यातूनच प्रत्येक काम कसं व्यवस्थित करायचं याचे धडे मिळत गेले. माझी शाळेची वह्या पुस्तकं सुद्धा त्यांना व्यवस्थित ठेवलेली लागत. ते मला म्हणायचे, ' अर्ध्या रात्री एखादं पुस्तक हवं असलं तरी ते पटकन सापडायला हवं. अंधारातही ते तुम्हाला सापडलं पाहिजे. '
वडिलांच्या या सूचना त्यावेळी कधी कधी जाचक वाटायच्या पण त्यामुळे पुढील आयुष्याला वळण लागलं. कोणतीही गोष्ट व्यवस्थित आणि नीटनेटकी ठेवली पाहिजे, कोणतेही काम व्यवस्थिपणे केलं पाहिजे ही शिकवणच अंगी बिंबली आणि त्याचा उपयोग पुढील आयुष्यात झाला. अमेरिकेच्या नौदलात विल्यम मॅकरेवन या नावाचे एक ऍडमिरल होते. ते म्हणायचे, ' जग बदलण्याची इच्छा तुमच्यात असेल, तर त्याची सुरुवात करा ती स्वतःचे अंथरूण सारखे करण्यापासून. ! ' २०११ ते २०१४ या काळात ते अमेरिकेच्या स्पेशल ऑपरेशन कमांडचे प्रमुख होते. एकदा टेक्सास विद्यापीठात त्यांना प्रमुख अतिथी म्हणून आमंत्रित करण्यात आले होते. त्यावेळी बोलताना त्यांनी विद्यार्थ्यांना हा सल्ला दिला.
आपल्या दिवसाची सुरुवात आपला बिछाना सारखा करण्यापासून करा असे जेव्हा ऍडमिरल विल्यम सांगतात तेव्हा त्यामागे काहीतरी निश्चित उद्देश असला पाहिजे. अंथरूण सारखे करणे, व्यवस्थित ठेवणे हे पाहिले तर तसे क्षुद्र काम. पण ते छोटेसे काम जर आपल्याला व्यवस्थित करता आले, तर इतर कामेही आपल्याला व्यवस्थित करायची सवय लागेल. चांगल्या गोष्टींची सवय लागावी लागते. चांगल्या सवयी लागाव्या म्हणून जाणीवपूर्वक लक्ष द्यावे लागते. वाईट सवयी सहजच अंगवळणी पडतात. त्यासाठी वेगळे प्रयत्न करावे लागत नाहीत.
कोणतेही काम व्यवस्थित करायचं ते केवळ दुसऱ्याची शाबासकी मिळवण्यासाठी नक्कीच नाही. एखादं काम जाणीवपूर्वक छान केलं तर त्याचा आनंद आणि समाधान आपल्या स्वतःलाच किती वाटते हे अनुभवून पहा. अशी कामाची चांगली सुरवात आपल्याला आनंद तर देतेच पण पुढील कामे चांगली करण्याची प्रेरणा देते. अशाच सवयी आपले आयुष्य घडवीत असतात.
© विश्वास देशपांडे, चाळीसगाव
२/१/२०२४
प्रतिक्रियेसाठी ९४०३७४९९३२
( कृपया लेख नावासहित अग्रेषित करावा )
टिप्पण्या
टिप्पणी पोस्ट करा