दार

उगवतीचे रंग  

दार 

प्रिय वाचक, 

रोज मी आपल्याशी एखाद्या लेखाद्वारे संवाद साधतो. आज एका कवितेद्वारा आपल्याशी संवाद साधतो आहे. त्यात मी कितपत यशस्वी झालो हे आपण ठरवायचं आहे. कवितेचं नाव आहे ' दार '. ही कविता आहे स्त्रीच्या तीन पिढ्यातील स्थित्यंतराबद्दल. दार हा शब्द या कवितेत प्रतीकात्मक आहे. बंद दार हे बुरसटलेल्या विचारांचं, गुलामगिरीचं प्रतीक आहे. तर उघडं दार हे पुरोगामी विचारांचं, सुधारणेचं प्रतीक आहे. या कवितेत तीन टप्पे आहेत. ते तीन काळांचं प्रतिनिधित्व करतात. 

***************************************************

या कवितेचा पहिला भाग साधारणपणे ७०/८० वर्षांपूर्वीचा काळ दर्शवतो. त्या काळात समाजाची स्त्रीबद्द्दलची मानसिकता कशी होती  ते सांगण्याचा हा प्रयत्न आहे. एखादी कोवळी मुलगी जेव्हा सून म्हणून घरात यायची, तेव्हा तिच्या डोळ्यात भावी आयुष्याची काही स्वप्नं नक्कीच तरळत असणार. पण घरातील माणसे,सासू आणि समाज तिची कशी अवहेलना किंवा कुचंबणा करीत होता ते सांगण्याचा हा प्रयत्न. 

बंद दार 

कर्वे, फुले जरी स्त्री शिक्षणाचा करती पुरस्कार 

नकोस जाऊ तू बाहेर, बंद आहे दार. ।। १ ।।

या घरातच आहे काम तुला फार 

नकोस जाऊ तू बाहेर, बंद आहे दार. ।। २ ।।

चूल आणि मूल हेच आहे संसाराचे सार 

नकोस जाऊ तू बाहेर, बंद आहे दार. ।। ३ ।।

शिकून तरी तू कुठे दिवे लावणार फार 

नकोस जाऊ बाहेर, बंद आहे दार. ।। ४ ।।

घरातील कामे, पतीची सेवा कर तू वारंवार 

नकोस जाऊ बाहेर, बंद आहे दार. ।। ५ ।।

 सासरी आलेल्या मुलींसाठी बंध असतात फार 

नकोस जाऊ तू बाहेर, बंद आहे दार. ।। ६ ।।

घरातच द्वारका तुझी घरातच हरिद्वार 

नकोस जाऊ बाहेर, बंद आहे दार. ।। ७ ।।

लिहू नको वाचू नको, शिंग फुटतील फार 

नकोस जाऊ बाहेर, बंद आहे दार. ।। ८ ।।

उंबरठा जरा जरी ओलांडशील तर खबरदार 

नकोस जाऊ बाहेर, बंद आहे दार. ।। ९ ।।

उंबरठ्याआडच जग तुझे मृत्यूनंतरच दार 

नकोस जाऊ बाहेर, बंद आहे दार. ।। १० ।।

*******************************************************

गेल्या चाळीस पन्नास वर्षात परिस्थिती बदलली. कर्वे, फुले आदींच्या विचारांनी स्त्रीमध्ये बंड करण्याची ताकद आली. आता जेव्हा सून घरात येते, तेव्हा ती पूर्वीसारखी चार भिंतीत राहू इच्छित नाही. तिला आता तिच्या पायावर उभे राहायचे आहे, स्वकतृत्वाने जग जिंकायचे आहे. आता ती काय म्हणते ते पहा. 

उघडा आता दार 

नव्या युगाची नारी मी सगळं काही बदलणार 

उशीर झालाय खूप, उघडा आता दार. ।। १ ।। 

हातात आता नाही केवळ पाळण्याची दोरी 

चूल आणि मूल फक्त नाही सांभाळणार 

उशीर झालाय खूप, उघडा आता दार. ।। २ ।।

कर्तृत्वाने माझ्या माझे भाग्य मी बदलणार 

उशीर झालाय खूप, उघडा आता दार. ।। ३ ।। 

शाळा कॉलेजात जायची इच्छा मलाही फार 

उशीर झालाय खूप, उघडा आता दार. ।। ४ ।।

केवळ माझाच नाही, तुमचाही आहे संसार 

उशीर झालाय खूप, उघडा आता दार. ।। ५ ।।

उंबऱ्याबाहेरही विश्व माझे, नच केवळ संसार 

उशीर झालाय खूप, उघडा आता दार. ।। ६  ।।

सावित्रीची लेक मी, मागे का राहणार ? 

उशीर झालाय खूप, उघडा आता दार. ।। ७ ।।

अडवाल मला जर, दिसेल माझ्या डोळ्यातील अंगार 

उशीर झालाय खूप, उघडा आता दार ।। ८ ।।

तुमची स्वप्ने, माझी स्वप्ने मिळूनच होती साकार 

उशीर झालाय खूप, उघडा आता दार ।। ९ ।।

दशदिशा मोकळ्या माझ्यासाठी, मागे नाही फिरणार 

उशीर झालाय खूप, उघडा आता दार. ।। १० ।।

************************************************

आजची सावित्रीची लेक आता मुक्त झालीय. मोकळा श्वास घेऊ पाहते आहे. निरनिराळ्या क्षेत्रात मुक्त संचार करते आहे. तिच्या कर्तृत्वाला आता कोणत्याही सीमा नाहीत. ती जणू म्हणते आहे ' आता उघडले दार... '

उघडले आता दार 

एकविसाव्या शतकामधली मी मुक्त मोकळी नार 

उंच भरारी घेईन गगनी, उघडले आता दार ।। १ ।। 

शिक्षक, डॉक्टर, इंजिनिअर, शास्त्रज्ञ  मी बनणार 

काय उणे आहे मजला, आता उघडले दार. ।। २ ।। 

शिकले आता भवितव्याचा करते मी विचार 

उजाडले सर्वत्र बघा, उघडले आता दार. ।। ३ ।।

अडवू न शकती कोणी मजला, आहे मी झुंजार 

प्रकाशल्या वाटा माझ्या, उघडले आता दार. ।। ५ ।।

इस्रो असो की नासा, आता सर्वत्र माझा संचार 

बघा बघा मी व्यापले जग, उघडले आता दार. ।। ६ ।। 

चंद्र असो वा मंगळावरती मी सुद्धा जाणार 

आकांक्षापुढती गगन ठेंगणे, उघडले आता दार. ।। ७ ।। 

हृदयी माझ्या ममता जरी, डोळ्यात असे अंगार 

तुच्छ न मजला समजा लोकहो, उघडले आता दार ।। ८ ।। 

ना पायातली वहाण, ना मी भोगदासी बनणार 

बाहुत असे शक्ती माझ्या, आता उघडले दार ।। ९ ।। 

तुमच्यासंगे राहून मीही  करिन जगदोध्दार 

जाऊ बरोबर राहू बरोबर, आता उघडले दार. ।। १० ।।

© विश्वास देशपांडे, चाळीसगाव. 

०३/०१/२०२४

प्रतिक्रियेसाठी ९४०३७४९९३२

( कृपया कविता नावासहित अग्रेषित करावी }