उगवतीचे रंग
सवय...
काय गंमत झाली बघा. नुकतेच घरात थोडे दुरुस्तीचे काम केलं. बाथरूमजवळ एक नवीन बेसिन बसवलं. आणि एक नवीन आरसा बसवला. त्याच्याजवळ उजव्या बाजूला एक प्लास्टिकचं कंटेनर होतं. त्यात कंगवे, टूथब्रश इ ठेवलेलं होत. नवीन आरसा थोडा मोठा असल्यामुळे ते प्लास्टिकचं कंटेनर जे उजव्या हाताला होतं, ते डाव्या बाजूला लावावं लागलं. ते लावून चारपाच दिवस झाले तरी ब्रश किंवा पेस्ट घ्यायला माझा हात जो नेहमी उजवीकडे जायचा, तो अजूनही बऱ्याचवेळा जातो. मग लक्षात येतं की अरे आपण त्याची जागा बदलली आहे. एकदा आपल्या हाताला किंवा अवयवाला जी सवय लागली ती अशी आपला पाठलाग करते. काही लोकांना कुलूप लावल्यानंतर पुन्हा ओढून पाहायची सवय असते. अशा काही गोष्टी नकळत केवळ सवयीमुळे घडत असतात.
जी वयासह येते ती स-वय. एकदा लागलेली सवय पुढे आयुष्यभर टिकून राहते. सकाळी उठल्याबरोबर काही लोकांना चहा हवा असतो. त्याशिवाय त्यांचा दिवस सुरु होत नाही. अर्थात माझाही त्यात समावेश आहे. पण मग एखादे दिवशी सकाळी लवकर चहा नाही मिळाला की लागलीच बेचैनी येते. काहींचे डोके दुखते. सवयीचा हा परिणाम आहे. सवयी चांगल्या असतात आणि वाईटही. काही काही सवयी तर प्रतिक्षिप्त क्रिया घडल्याप्रमाणे घडतात. त्यात मेंदूचा फारसा सहभाग नसतो. उदा गाडी चालवताना कोणी अचानक समोर आलं तर ब्रेक दाबणं, सवयीनं गिअर बदलणे इ गोष्टी सहज घडतात. त्यासाठी विचार करावा लागत नाही. हा सवयीचा परिणाम असतो. काही लोकांना ज्या वाईट सवयी लागलेल्या असतात, त्या प्रतिक्षिप्त क्रियांप्रमाणे घडतात. समोरच्या माणसाला एकदम तोडून बोलणे, क्षुल्लक गोष्टीवरून चिडून काहीतरी लागेल असे बोलणे. या गोष्टी घडून गेल्यावर करणाऱ्याला त्यांचा पश्चाताप होतो. पण नंतर काही उपयोग नसतो. त्याचा जो काही परिणाम व्हायचा असेल तो होऊन गेलेला असतो.
म्हणून तर लहान मुलांना लहानपणापासून चांगल्या सवयी लागाव्या यासाठीआपण प्रयत्नशील असतो. कारण एकदा लागलेली सवय पुढे जन्मभर टिकते. सवय हे तसे पाहिले तर माणसाला मिळालेलं वरदान आहे. कारण सवयीमुळेच आपण चांगली कौशल्ये शिकतो, नवीन गोष्टी शिकतो, आपले संरक्षण करायला शिकतो. चांगल्या सवयीमुळे माणूस घडतो. ' असाध्य ते साध्य करिता सायास, कारण अभ्यास तुका म्हणे. ' हे असाध्य सवयीमुळे साध्य होऊ शकते. हे जसे चांगल्या सवयींबद्दल, तसेच वाईट सवयीचं आहे. चांगल्या सवयी आयुष्याला वळण लावतात, तर वाईट सवयी आयुष्य बरबाद करतात. दुर्योधनाला धर्म म्हणजे काय आणि अधर्म म्हणजे काय हे कळत होते. पण तो म्हणतो की धर्माप्रमाणे वागणे चांगले हे मला कळते, पण मी ते स्वीकारू शकत नाही. आणि अधर्माने वागणे हे चुकीचे आहे हेही मला कळते पण मी ते सोडू शकत नाही.
म्हणून जाणीवपूर्वक चांगल्या सवयी जोपासणे महत्वाचे आहे. चांगल्या सवयी अंगवळणी पडण्यासाठी वेळ लागतो, कष्ट पडतात. पण त्या हिताच्या असतात. वाईट सवयी लागायला वेळ लागत नाही. पण त्या व्यक्तीचे आणि समाजाचे सुद्धा नुकसान करतात. माणसाला चांगले काय आणि वाईट काय हे समजते. म्हणूनच चांगल्या सवयी लावून घेतल्या पाहिजेत. त्यावर आपले पुढचे आयुष्य अवलंबून असते. रोज सकाळी लवकर उठणे, फिरायला जाणे किंवा काही व्यायाम करणे, रोज एखाद्या चांगल्या ग्रंथाचे वाचन करणे, घरातील छोटीमोठी कामे करणे, आपला थोडा वेळ दुसऱ्यासाठी देणे या सारख्या सवयी आपल्याला जाणीवपूर्वक जोपासाव्या लागतील. पण त्या आपल्या आयुष्यात कायमस्वरूपी चांगला बदल घडवून आणतील.
जसे चांगल्या सवयी जोपासणे हे आपल्या हातात असते, तसेच काही वाईट सवयी लागल्या असतील तर त्या सोडणे पण आपल्या हातात असते. फक्त त्यासाठी मनाचा निश्चय करावा लागतो. एकदा एक श्रीमंत सावकार होता. पण तो अतिशय कंजूष होता. थोडा दानधर्म करावा असे त्याला वाटत असे. पण त्याच्या हातून पैसा सुटत नव्हता. कोणाला द्यायची इच्छाच होत नव्हती. शेवटी तो एका साधुमहाराजांकडे गेला. त्यांना त्याने आपली व्यथा सांगितली. साधुमहाराजांनी त्याला दुसऱ्या दिवशी येण्यास सांगितले. ते उन्हाळ्याचे दिवस होते. तरी साधू महाराज अंगावर एक गरम कांबळे ओढून बसले होते. ते घामाने डबडबले होते. तो सावकार आला तेव्हा त्याला हे पाहून आश्चर्य वाटले. तो म्हणाला, महाराज तुम्हाला बरे वाटत नाही का ? एवढ्या गर्मीत आपण कांबळे का घेतले आहे ? तेव्हा साधू महाराज म्हणाले की काय करू ? माझी पुष्कळ इच्छा आहे. पण त्या कांबळ्याने मला धरून ठेवले आहे. तेव्हा सावकार म्हणाला, असे कसे होईल महाराज ? कांबळे तुम्हाला कसे धरून ठेवेल ? ज्या क्षणी तुम्ही ठरवाल , त्या क्षणी तुम्ही कांबळे फेकून देऊ शकता.
हे ऐकल्यावर साधू महाराज म्हणाले, ' अगदी तसेच तू ज्या क्षणापासून मला द्यायचे आहे असे ठरवशील , त्या क्षणापासून तू देऊ शकशील. तुला कोणी रोखू शकणार नाही. ' फक्त चांगली गोष्ट करण्याचा आणि वाईट गोष्ट सोडण्याचा निश्चय करणे आधी आवश्यक आहे. आपण ठरवले तर अशा रीतीने आपल्या वाईट सवयीचा त्याग करू शकतो. ते आपल्याच हातात आहे.
©️ विश्वास देशपांडे, चाळीसगाव.
९४०३७४९९३२
सवय...
काय गंमत झाली बघा. नुकतेच घरात थोडे दुरुस्तीचे काम केलं. बाथरूमजवळ एक नवीन बेसिन बसवलं. आणि एक नवीन आरसा बसवला. त्याच्याजवळ उजव्या बाजूला एक प्लास्टिकचं कंटेनर होतं. त्यात कंगवे, टूथब्रश इ ठेवलेलं होत. नवीन आरसा थोडा मोठा असल्यामुळे ते प्लास्टिकचं कंटेनर जे उजव्या हाताला होतं, ते डाव्या बाजूला लावावं लागलं. ते लावून चारपाच दिवस झाले तरी ब्रश किंवा पेस्ट घ्यायला माझा हात जो नेहमी उजवीकडे जायचा, तो अजूनही बऱ्याचवेळा जातो. मग लक्षात येतं की अरे आपण त्याची जागा बदलली आहे. एकदा आपल्या हाताला किंवा अवयवाला जी सवय लागली ती अशी आपला पाठलाग करते. काही लोकांना कुलूप लावल्यानंतर पुन्हा ओढून पाहायची सवय असते. अशा काही गोष्टी नकळत केवळ सवयीमुळे घडत असतात.
जी वयासह येते ती स-वय. एकदा लागलेली सवय पुढे आयुष्यभर टिकून राहते. सकाळी उठल्याबरोबर काही लोकांना चहा हवा असतो. त्याशिवाय त्यांचा दिवस सुरु होत नाही. अर्थात माझाही त्यात समावेश आहे. पण मग एखादे दिवशी सकाळी लवकर चहा नाही मिळाला की लागलीच बेचैनी येते. काहींचे डोके दुखते. सवयीचा हा परिणाम आहे. सवयी चांगल्या असतात आणि वाईटही. काही काही सवयी तर प्रतिक्षिप्त क्रिया घडल्याप्रमाणे घडतात. त्यात मेंदूचा फारसा सहभाग नसतो. उदा गाडी चालवताना कोणी अचानक समोर आलं तर ब्रेक दाबणं, सवयीनं गिअर बदलणे इ गोष्टी सहज घडतात. त्यासाठी विचार करावा लागत नाही. हा सवयीचा परिणाम असतो. काही लोकांना ज्या वाईट सवयी लागलेल्या असतात, त्या प्रतिक्षिप्त क्रियांप्रमाणे घडतात. समोरच्या माणसाला एकदम तोडून बोलणे, क्षुल्लक गोष्टीवरून चिडून काहीतरी लागेल असे बोलणे. या गोष्टी घडून गेल्यावर करणाऱ्याला त्यांचा पश्चाताप होतो. पण नंतर काही उपयोग नसतो. त्याचा जो काही परिणाम व्हायचा असेल तो होऊन गेलेला असतो.
म्हणून तर लहान मुलांना लहानपणापासून चांगल्या सवयी लागाव्या यासाठीआपण प्रयत्नशील असतो. कारण एकदा लागलेली सवय पुढे जन्मभर टिकते. सवय हे तसे पाहिले तर माणसाला मिळालेलं वरदान आहे. कारण सवयीमुळेच आपण चांगली कौशल्ये शिकतो, नवीन गोष्टी शिकतो, आपले संरक्षण करायला शिकतो. चांगल्या सवयीमुळे माणूस घडतो. ' असाध्य ते साध्य करिता सायास, कारण अभ्यास तुका म्हणे. ' हे असाध्य सवयीमुळे साध्य होऊ शकते. हे जसे चांगल्या सवयींबद्दल, तसेच वाईट सवयीचं आहे. चांगल्या सवयी आयुष्याला वळण लावतात, तर वाईट सवयी आयुष्य बरबाद करतात. दुर्योधनाला धर्म म्हणजे काय आणि अधर्म म्हणजे काय हे कळत होते. पण तो म्हणतो की धर्माप्रमाणे वागणे चांगले हे मला कळते, पण मी ते स्वीकारू शकत नाही. आणि अधर्माने वागणे हे चुकीचे आहे हेही मला कळते पण मी ते सोडू शकत नाही.
म्हणून जाणीवपूर्वक चांगल्या सवयी जोपासणे महत्वाचे आहे. चांगल्या सवयी अंगवळणी पडण्यासाठी वेळ लागतो, कष्ट पडतात. पण त्या हिताच्या असतात. वाईट सवयी लागायला वेळ लागत नाही. पण त्या व्यक्तीचे आणि समाजाचे सुद्धा नुकसान करतात. माणसाला चांगले काय आणि वाईट काय हे समजते. म्हणूनच चांगल्या सवयी लावून घेतल्या पाहिजेत. त्यावर आपले पुढचे आयुष्य अवलंबून असते. रोज सकाळी लवकर उठणे, फिरायला जाणे किंवा काही व्यायाम करणे, रोज एखाद्या चांगल्या ग्रंथाचे वाचन करणे, घरातील छोटीमोठी कामे करणे, आपला थोडा वेळ दुसऱ्यासाठी देणे या सारख्या सवयी आपल्याला जाणीवपूर्वक जोपासाव्या लागतील. पण त्या आपल्या आयुष्यात कायमस्वरूपी चांगला बदल घडवून आणतील.
जसे चांगल्या सवयी जोपासणे हे आपल्या हातात असते, तसेच काही वाईट सवयी लागल्या असतील तर त्या सोडणे पण आपल्या हातात असते. फक्त त्यासाठी मनाचा निश्चय करावा लागतो. एकदा एक श्रीमंत सावकार होता. पण तो अतिशय कंजूष होता. थोडा दानधर्म करावा असे त्याला वाटत असे. पण त्याच्या हातून पैसा सुटत नव्हता. कोणाला द्यायची इच्छाच होत नव्हती. शेवटी तो एका साधुमहाराजांकडे गेला. त्यांना त्याने आपली व्यथा सांगितली. साधुमहाराजांनी त्याला दुसऱ्या दिवशी येण्यास सांगितले. ते उन्हाळ्याचे दिवस होते. तरी साधू महाराज अंगावर एक गरम कांबळे ओढून बसले होते. ते घामाने डबडबले होते. तो सावकार आला तेव्हा त्याला हे पाहून आश्चर्य वाटले. तो म्हणाला, महाराज तुम्हाला बरे वाटत नाही का ? एवढ्या गर्मीत आपण कांबळे का घेतले आहे ? तेव्हा साधू महाराज म्हणाले की काय करू ? माझी पुष्कळ इच्छा आहे. पण त्या कांबळ्याने मला धरून ठेवले आहे. तेव्हा सावकार म्हणाला, असे कसे होईल महाराज ? कांबळे तुम्हाला कसे धरून ठेवेल ? ज्या क्षणी तुम्ही ठरवाल , त्या क्षणी तुम्ही कांबळे फेकून देऊ शकता.
हे ऐकल्यावर साधू महाराज म्हणाले, ' अगदी तसेच तू ज्या क्षणापासून मला द्यायचे आहे असे ठरवशील , त्या क्षणापासून तू देऊ शकशील. तुला कोणी रोखू शकणार नाही. ' फक्त चांगली गोष्ट करण्याचा आणि वाईट गोष्ट सोडण्याचा निश्चय करणे आधी आवश्यक आहे. आपण ठरवले तर अशा रीतीने आपल्या वाईट सवयीचा त्याग करू शकतो. ते आपल्याच हातात आहे.
©️ विश्वास देशपांडे, चाळीसगाव.
९४०३७४९९३२
टिप्पण्या
टिप्पणी पोस्ट करा