मुख्य सामग्रीवर वगळा

होय, आम्ही आहोत कृतघ्न

 उगवतीचे रंग 

होय, आम्ही आहोत कृतघ्न 


देव्हाऱ्यात ठेवलेल्या मूर्तींची 

करायची असते पूजा 

नसते कधी विचारायचे 

त्या खऱ्या आहेत की खोट्या ?


पूजा असते बांधायची 

त्यांच्या विचारांची 

गायची असतात स्तोत्रे 

त्यांच्या पराक्रमाची 


पण आम्ही शोधत बसतो 

कुठे दिसतात का त्यांचे दोष 

जणू भलतेच आदर्श आम्ही 

त्यांच्या नावाने करतो कंठशोष 

दोषारोप करण्यात आम्ही भलतेच मग्न 

म्हणून तर म्हणावे लागते 

होय, आम्ही आहोत कृतघ्न !


आमच्या देव्हाऱ्यात असतात 

नेहरू गांधी टिळक 

कधी कधी थोडीफार स्वातंत्र्यवीरांची झलक 

पूजा मांडलेली असती छत्रपतींची सुद्धा 

करतो साजऱ्या जोशात जयंत्या अन पुण्यतिथ्या 

कुठले त्यांचे कार्य अन कुठला त्यांचा विचार ? 

कारण आम्ही तर असतो आमच्यातच मग्न 

म्हणूनच म्हणतो दोस्तहो 

होय, आम्ही आहोत कृतघ्न. 


नसतात आठवायची 

त्यांनी दिलेली माफीपत्रे 

आठवायची असते ती 

त्यांनी समुद्रात घेतलेली उडी 

अंदमानच्या काळकोठडीत 

अंगावरची बेडी. 


आठवायचे असतात 

तुरुंगातील कष्ट 

आठवा जरा त्यांची घराची राखरांगोळी 

आठवा जरा त्यांच्या संसाराची होळी 

पण कसले कष्ट, कसली होळी 

त्यांच्या आरोपांवर भाजून घेतो आमची पोळी 

आम्ही तर आहोत आमच्यातच मग्न 

म्हणूनच म्हणतो सावरकर 

होय, आम्ही आहोत कृतघ्न. 


म्हणे गांधी नेहरूंमुळे 

झाली देशाची फाळणी 

त्यागाला त्यांच्या साऱ्या 

ही कसली चाळणी ? 

असतीलही झाल्या काही 

त्यांच्याही हातून चुका 

माणसेच होती ती 

का दोष द्यावा फुका ? 


आठवा त्यांची ती दांडीयात्रा 

आठवा त्यांचा तो मिठाचा सत्याग्रह 

आठवा साधेपणा आणि सत्याचा आग्रह 

आठवा छोडो भारत आणि चले जावचा नारा 

कुठला महात्मा, कसला त्याग, कसला सत्याग्रह 

आम्ही तर बुवा आरोप करण्यातच मग्न 

म्हणूनच म्हणतो बापू आम्ही 

होय, आम्ही आहोत कृतघ्न. 


निघतो एखादा असाच कोणाचा नातू पणतू 

बोलण्यात त्याच्या असतात क्षुद्र आरोपांचे जंतू 

भारत जोडो म्हणताना उधळलेली मुक्ताफळे 

आम्हालाच थोडे राहावे लागेल दक्ष 

कोणाच्या बोलण्याकडे किती द्यायचे लक्ष ? 

पण कसला विचार, कसले दक्ष आणि कसले लक्ष ?

आमचा तर कायम एकच पक्ष 

आम्ही असतो फक्त आमच्यातच मग्न 

म्हणूनच म्हणावे लागते 

होय, आम्ही आहोत कृतघ्न. 


वेळ पडलीच तर 

छत्रपतींनाही लावतो आम्ही बोल 

नजरेआड करतो स्वराज्याच्या कार्याचे मोल 

भलतेच गुणी अन आदर्श आम्ही ! 

इतिहासाला पण लावतो बोल 

कळणार कसे आम्हाला त्यांच्या त्यागाचे मोल ? 

कारण आम्ही आहोत आमच्यातच मग्न 

म्हणूनच म्हणावे लागते राजे 

होय, आम्ही आहोत कृतघ्न. 


राम आणि कृष्णही सुटत नाहीत 

आमच्या तडाख्यातून 

फरक नाही पडत 

रामायण महाभारत वाचून 

दोष देतो रामाला सीतेचा त्याग केला म्हणून 

कृष्णाला बोल लावतो स्त्रीलंपट म्हणून 

नाही दिसत आम्हाला रामाने केलेले 

रावणाचे पारिपत्य, दुर्गुणांचा नाश 

नाही दिसत आम्हाला कृष्णाने 

अर्जुनाला सांगितलेली गीता. 

कोण राम, कोण कृष्ण, कोण रावण, कसली गीता 

कुठला पराक्रम, कसले विघ्न, कसली सीता ? 

कारण आम्ही तर आहोत आमच्यातच मग्न 

म्हणून तर हे रामराया 

होय, आम्ही आहोत कृतघ्न. 


म्हणूनच सांगतो पुन्हा एकदा 

करा विचार पुन्हा एकदा 

हा असा, तो तसा का लावता बोल ? 

त्यांच्या कार्याचे, त्यागाचे जरा तरी करा मोल 

मानवी देहात कार्य करताना झाल्या असतीलही काही चुका 

कार्य त्यांचे मार्गदर्शक, त्यापासून शिका. 

आपल्याच क्षुद्र विचारात राहू नका आता तरी मग्न 

नाहीतर कायमचेच ठरू आम्ही कृतघ्न. 


© विश्वास देशपांडे, चाळीसगाव 

२७/११/२०२२

प्रतिक्रियेसाठी ९४०३७४९९३२

( कृपया कविता नावासह अग्रेषित करावी ) 












टिप्पण्या

या ब्लॉगवरील लोकप्रिय पोस्ट

आनंदघन : लता मंगेशकर - भाग एकोणचाळीस

उगवतीचे रंग भारतरत्नावली आनंदघन : लता मंगेशकर - भाग एकोणचाळीस रंगुनी रंगात साऱ्या... ' रंगुनी रंगात साऱ्या रंग माझा वेगळा ' अशी कवी आणि गझलकार सुरेश भटांची एक सुंदर गझल आहे. ती चपखलपणे लागू पडते. आजपर्यंत त्यांनी हजारो गीतं गायली. पण तरीही आपलं वेगळेपण, आपल्यातलं माणूसपण त्यांनी टिकवून ठेवलं आहे. लहानपणापासूनच वेगवेगळ्या प्रकारचे भलेबुरे अनुभव अनुभव घेऊनही त्यांच्या स्वभावात कडवटपणा आलेला नाही. त्यांच्या स्वभावातील खेळकरपणा, जीवनाचा आनंद घेण्याची वृत्ती, हास्यविनोदाला दाद देण्याची वृत्ती तशीच टिकवून ठेवली आहे. आजच्या या भागात त्यांच्या याच वेगळेपणाची माझ्या परीने दखल घेण्याचा हा प्रयत्न आहे. कारण दीदींचं जीवन, त्यांचं गाणं आणि त्यांचं व्यक्तिमत्व हे सारं सारं शब्दात बांधणं अवघड आहे. या गानसम्राज्ञीच्या आतमध्ये काव्याचा आस्वाद घेणारा आणि त्यासंबंधीच्या आपल्या भावना शब्दात तरलपणे व्यक्त करणारा एक साहित्यिक, समीक्षक किंवा एक जाणकार रसिक दडला आहे असे मला वाटते. गंमत म्हणजे ' रंग माझा वेगळा ' या सुरेश भटांच्या काव्यसंग्रहाला त्यांनी जी प्रस्तावना दिली आहे, ती त्यांच्य...

आनंदघन : लता मंगेशकर - भाग चाळीस

  उगवतीचे रंग भारतरत्नावली आनंदघन : लता मंगेशकर - भाग चाळीस तृप्त मी, कृतार्थ मी... आज लतादीदी ९२ वर्षांच्या आहेत. पंचाहत्तर वर्षे एवढी प्रदीर्घ त्यांची गायन कारकीर्द आहे. आजच्या घडीला त्यांनी आपल्या गत आयुष्याकडे जर मागे वळून पाहायचं ठरवलं तर नक्कीच ' तृप्त मी, कृतार्थ मी... ' अशी त्यांची भावना असणार आहे. आपल्या या प्रदीर्घ कारकिर्दीत त्यांनी रसिकांवर जो सुरांचा अमृतमय वर्षाव केला आहे, त्याबद्दल त्यांना मिळालेला सर्वात मोठा पुरस्कार पुरस्कार म्हणजे रसिकांचे प्रेम. तसा तर दीदींवर पुरस्कारांचा वर्षाव झाला आहे. दीदींना पुरस्कार मिळाले असे म्हणण्यापेक्षा दीदींना मिळालेल्या पुरस्कारामुळे पुरस्काराची प्रतिष्ठा वाढली असे म्हणायला हरकत नाही. या स्वरसम्राज्ञीला किती आणि कोणते पुरस्कार मिळाले ते सांगण्याबद्दल त्यांच्या चाहत्यांमध्ये अहमहमिका लागलेली असते आणि ते साहजिकच आहे. दीदींना त्याबद्दल विचारले तर त्या हसून हा प्रश्न उडवून लावतात आणि मला त्याबद्दल फारसे आठवत नाही असे सांगतात. दीदींची स्मरणशक्ती उत्तम असली तरी एक गोष्ट मात्र खरी की त्यांनी या सगळ्या पुरस्कारांची जाणीवपूर्वक नोंद...

रवींद्रनाथ टागोर : वारसा आणि कार्य - भाग 45

 उगवतीचे रंग रवींद्रनाथ टागोर : वारसा आणि कार्य -  भाग 45 श्रीनिकेतनची स्थापना  या लेखमालेच्या मागील भागांमध्ये आपण रवींद्रनाथांनी शांतिनिकेतन आणि विश्वभारतीची स्थापना कशी आणि का केली ते जाणून घेण्याचा प्रयत्न केला. भारतीय संस्कृती आणि परंपरांची जगाला ओळख व्हावी, भारतीय संस्कृती जाणून घेण्यासाठी उत्सुक असलेल्या लोकांचा ओढा भारताकडे लागावा आणि विद्यार्थ्यांना केवळ पुस्तकी ज्ञान न देता त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वाचा बौद्धिक भावनिक आणि सर्वांगीण विकास व्हावा या उद्देशाने रवींद्रनाथांनी विश्वभारतीची स्थापना केली. पण एवढ्याने रवींद्रनाथांचे समाधान झाले नाही. केवळ विद्यार्थ्यांचे हित न पाहता ज्या समाजात आपण राहतो त्या स्थानिक समाजाचाही विकास व्हावा, त्यांची भौतिक प्रगती व्हावी, त्यांना आधुनिक तंत्रज्ञानाची आणि वैज्ञानिक प्रगतीची योग्य ती माहिती मिळावी आणि शेती आणि उद्योगधंद्याच्या कामात योग्य ते मार्गदर्शन मिळावे असे त्यांना वाटत होते. या उद्देशानेच शांतिनिकेतन पासून जवळ असलेल्या सुरुल या ठिकाणी त्यांनी ग्रामीण क्षेत्रात कल्याणकारी कामे करणारा विद्यापीठाचाच एक विस्तारित विभाग सुरू ...